|
First Impressions Gabrielle Schleijpen: we zijn bij elkaar om onze eerste ervaringen met de Niet Normaal tentoonstelling te delen en kritisch te reflecteren op concept en uitwerking. Fulya Erdemci: Was vanaf het begin geïntrigeerd door het concept. De samenleving wordt steeds conservatiever, zo lijkt het, met alle problemen van dien als het gaat om de inclusie van minderheden. Eerste indruk van de tentoonstelling is positief. Niet Normaal inspireert: diversiteit op veel verschillende platforms en niveaus. In twee woorden: pluraliteit en veelvormigheid. De vraagstelling is interessant, evenals de lay out van de tentoonstelling (organische rondgang, niet rationele benadering). Niet Normaal wijkt af van het typische tentoonstellingsmodel, in ruimtelijke benadering en in samenstelling. Erdemci maakt een verwijzing naar Wandering Lines, een tentoonstelling die ze maakte in Istanbul, waarbij het concept gebaseerd was op gedachtegoed van Michel de Certeau. Fulya Erdemci herkent in Niet Normaal het gebruik van afwijkende paden, verschillende dwarsverbanden en verknoopte verhalen (ook vertikaal), dialogen tussen de kunstwerken die de tentoonstelling ook op metaniveau interessant maken. Schleijpen: wat is het effect van zo’n veelvormigheid op de waarneming? Ute Meta Bauer: daar is natuurlijk nooit een algemene uitspraak over te doen. Er is gepoogd een breed publiek te bereiken en het is interessant te zien dat daarvoor ook een breed scala aan mogelijkheden hoe een werk te lezen voor wordt ingezet. Ines Doujak: opvallend aan Niet Normaal is de sterke emotionele agenda. Niet Normaal spreekt vanuit een urgentie. Joseph Grigely: de tentoonstelling is rijk en gelaagd. Niet Normaal compliceert de vragen in plaats van ze te beantwoorden. Het gaat niet om disability perse maar om een continuüm. Wat wordt aangekaart is het vernauwen van de bandbreedte, ook in esthetische zin. Niet Normaal kan bijdragen aan een nieuwe, verruimde esthetiek, die anders zijn incorporeert. De tentoonstelling draagt bij aan de opbouw van kennis, en brengt deze kennis naar de geleefde werkelijkheid. Sterk aan Niet Normaal is dat hier niet langer de scheiding der geesten wordt gereproduceerd. Het gaat niet om wij en zij, maar over ons. Schleijpen: dat is ook wat kunstenaars doen. Zij vinden dat normaal. Louis Hock: sluit aan bij Grigely’s pleidooi voor een verruimde esthetiek met een voorbeeld uit eigen ervaring. Als kind had hij een buurjongen waar hij enorm tegen op keek. Deze jongen had toevallig maar een been. Resultaat was dat Hock als kind ook probeerde maar ‘een been’ te hebben. Grigely: dat heet transdisability, een bekend fenomeen. Hock: nu over Niet Normaal. Bij een groepstentoonstelling ben je als kunstenaar eraan gewend dat je werk wordt toegeëigend door bijvoorbeeld de curator. Kunstwerken hebben hun eigen agency, ook al vloeien ze samen in het thema van een tentoonstelling. Misschien is dit wel niet een kunst tentoonstelling maar een ‘tentoonstelling’. De veelvormigheid en kakofonie van Niet Normaal intrigeert: het is zoals de wereld om ons heen, op straat, de media. Ute Meta Bauer: ik wil even reageren op dat toe-eigenen. Geen enkel museum of context is neutraal. Dus het idee van ‘toe-eigening’ is wat zwaar aangezet. Zelfs MOMA heeft een onderliggende tekst, zo te spreken. Er is altijd een agenda aanwezig, een subtekst. Proberen een onderscheid te maken tussen kunsttentoonstelling en tentoonstelling is dus niet relevant. Relevanter is hoe een onderwerp door kunstenaars benaderd wordt, hoe het tot een ding wordt in de kunst. De relevante vraag is immers: komen de kunstprojecten met het onderwerp of komt het onderwerp in de kunstwerken? We moeten het symbolische kapitaal dat een tentoonstelling als Niet Normaal produceert niet onderschatten. Hock: ook op het niveau van het instituut is Niet Normaal interessant. Het is geen instituut, maar lijkt zich er wel naar te gedragen. De manifestatie kopieert de bestaande machtstructuren maar doet tegelijkertijd iets anders. Ondermijnt deze tegelijkertijd. Bauer: het gaat hier om zichtbaarheid en de symbolische kracht daarvan. Kan een beeldende kunst tentoonstelling dit bereiken, en zouden meer musea dit moeten willen nastreven? Doujak: is de titel niet te specifiek? Ik was bang dat het misschien wel een freakshow zou worden. Gelukkig is dit niet het geval. Ine Gevers: Niet Normaal is een specifiek Nederlands begrip, niet te vertalen. Belangrijk is de ambiguïteit van Niet Normaal. Verschillen worden niet gelabeld, het gaat niet om wij of zij. Erdemci: Kan het niet zo zijn dat bestaande verschillen teveel worden verplat wanneer diversiteit in zijn volle omvang zo naar voren wordt gebracht? Grigely: ik betwijfel of etiketten (tokenism) echt werken. Het is mooier om verschillen de ruimte te geven zonder dat mensen worden verplicht een label te accepteren om te mogen spreken. Emanuel Levinas heeft in dit opzicht mooie dingen gezegd over anders zijn en verschil. Wanneer we ‘across difference’ kunnen denken kunnen er verbindingen ontstaan die we niet voor mogelijk hadden gehouden. Op die manier kan de huidige normatieve politiek worden bevraagd. Voor mij is Niet Normaal belangrijk omdat de tentoonstelling benadrukt dat het niet om de enkeling gaat, jou of mij, maar om de ruimte die we samen delen. Bauer: empowerment en het plezier in verschillend zijn krijgt in Niet Normaal veel ruimte, niet alleen het verdriet of de misère. Gavin Jantjes : wel jammer dat er toch wel heel veel bekende werken worden getoond in Niet Normaal. Voor een kunstkenner is de tentoonstelling daarom minder interessant. Okwui Enwezor: dat is wat kort door de bocht. Er is duidelijk sprake van een specifieke taal die de tentoonstelling als geheel spreekt (exhibition language). Het is evident dat de tentoonstelling gaat over structuren van verschil en controle, het geeft je gereedschap (tools) om hierover na te denken. We moeten bovendien niet vergeten dat kunstwerken in museale opstellingen vaak hun ‘blind spots’ hebben. De tentoonstelling toont andere perspectieven van waaruit de kunstwerken kunnen worden bekeken, waardoor nieuwe kanten van de werken worden belicht. Het gewicht van deze tentoonstelling laat zich kennen in de productieve zin van het woord. De tentoonstelling is een processor van een nieuwe manier van kijken/begrijpen. Conclusie: Niet Normaal * Difference on Display is een eigenzinnige tentoonstelling die niet alleen in Nederland maar ook internationaal uniek is. |